آیا ویکی‌پدیا هم در حال از بین رفتن است؟ افت بازدیدها و نقش هوش مصنوعی در آینده دانش آنلاین
توسط: به گزارش اپ خونه، سال‌هاست که وقتی صحبت از اینترنت قابل اعتماد می‌شود، نام ویکی‌پدیا به‌عنوان یکی از معدود سایت‌های سالم و مفید در دنیای پر از اطلاعات جعلی، تبلیغات و محتوای بی‌کیفیت به گوش می‌رسد.
اما ظاهراً حتی این پایگاه بزرگ دانش آزاد هم از روندهای جدید اینترنت مصون نمانده است.
طبق گزارش جدیدی از مارشال میلر (Marshall Miller)، یکی از مدیران بنیاد ویکیمدیا (Wikimedia Foundation)، بازدید صفحات ویکی‌پدیا در یک سال گذشته حدود ۸ درصد کاهش پیدا کرده است — آن‌هم در زمانی که اینترنت بیش از هر دوره‌ای به محتواهای خودکار و هوش مصنوعی وابسته شده است.
در نگاه اول ممکن است تصور کنیم مردم دیگر علاقه‌ای به خواندن مقالات طولانی ندارند، اما موضوع کمی پیچیده‌تر است.
بنیاد ویکیمدیا پس از به‌روزرسانی سیستم‌های تشخیص بات‌های اینترنتی متوجه شد بخش قابل‌توجهی از ترافیک بالای ماه‌های می و ژوئن ۲۰۲۴ مربوط به ربات‌هایی بوده که طوری طراحی شده‌اند تا شناسایی نشوند.
با اصلاح این آمار، مشخص شد که میزان بازدید واقعی انسان‌ها کمتر از چیزی بوده که تصور می‌شد.
اما حتی با در نظر گرفتن این مورد، روند کاهش بازدید کاربران واقعی ادامه دارد — و دلیل اصلی آن، طبق گفته میلر، به تغییر رفتار کاربران اینترنت بازمی‌گردد.
میلر توضیح می‌دهد که امروزه بسیاری از مردم دیگر مستقیماً به سایت‌هایی مثل ویکی‌پدیا سر نمی‌زنند، چون:
۱. موتورهای جست‌وجو (مثل گوگل و بینگ) حالا از هوش مصنوعی مولد (Generative AI) برای نمایش پاسخ‌های آماده استفاده می‌کنند.
به‌جای اینکه لینک ویکی‌پدیا را ببینید، پاسخ خلاصه‌ای از همان محتوا را در بالای صفحه نتایج می‌خوانید.
۲. نسل جوان‌تر به جای وب‌سایت‌ها، به سراغ ویدیوهای کوتاه در پلتفرم‌هایی مثل تیک‌تاک و یوتیوب شورتز می‌رود تا پاسخ سؤالاتش را پیدا کند.
میلر می‌گوید این تغییر در نحوه‌ی جست‌وجوی اطلاعات، حتی اگر آمار بازدید ویکی‌پدیا را پایین آورده باشد، لزوماً به معنی کم‌ارزش شدن آن نیست؛ چون محتوای ویکی‌پدیا همچنان منبع اصلی بسیاری از پاسخ‌های هوش مصنوعی و موتورهای جست‌وجوست — فقط کاربران متوجه این موضوع نیستند.
البته گوگل در واکنش به این گزارش گفته که نمایش خلاصه‌های هوش مصنوعی الزاماً باعث کاهش ترافیک سایت‌ها نمی‌شود.
مشکل اصلی به گفته میلر این است که هرچه مردم کمتر به ویکی‌پدیا سر بزنند، آگاهی‌شان از منبع اطلاعات هم کمتر می‌شود.
وقتی افراد فقط نتیجه خلاصه‌شده را می‌خوانند و به منبع سر نمی‌زنند:
کمتر می‌فهمند اطلاعات از کجا آمده است، تعداد داوطلبانی که مقاله‌ها را به‌روزرسانی می‌کنند کاهش می‌یابد و در نتیجه کمک‌های مالی به پروژه‌های آزاد دانش نیز کمتر می‌شود.
او هشدار می‌دهد که اگر این روند ادامه پیدا کند، اکوسیستم دانش آزاد — که بر پایه مشارکت انسان‌ها شکل گرفته — ممکن است تضعیف شود.
جالب است بدانید در همین گزارش اشاره شده که یکی از داوطلبان ویکی‌پدیا در جریان یک کنفرانس، موفق شده بود فردی مسلح را خلع سلاح کند؛ نمونه‌ای از روحیه و شجاعت افرادی که پشت این پلتفرم مردمی ایستاده‌اند.
با وجود همه‌ی این چالش‌ها، بنیاد ویکیمدیا قصد ندارد دست روی دست بگذارد.
میلر می‌گوید آن‌ها در حال طراحی چارچوب جدیدی برای ذکر منبع (Attribution Framework) هستند تا زمانی که محتواهای ویکی‌پدیا در پلتفرم‌های دیگر نمایش داده می‌شوند، منبع اصلی همیشه مشخص باشد.
علاوه بر این، دو تیم جدید در بنیاد ویکیمدیا تشکیل شده‌اند تا به گسترش دسترسی ویکی‌پدیا در میان خوانندگان جدید در سراسر جهان کمک کنند.
همچنین از داوطلبان جدید دعوت شده تا به بهبود محتوا و افزایش آگاهی عمومی بپیوندند.
در پایان پست خود، میلر از کاربران می‌خواهد در جست‌وجوی اینترنتی خود آگاه‌تر باشند:
«وقتی دنبال اطلاعات هستید، همیشه به منابع نگاه کنید. روی لینک‌ها کلیک کنید و منبع اصلی را بخوانید.
با اطرافیانتان درباره اهمیت دانش انسانی و ویرایش‌شده توسط انسان صحبت کنید.
و به یاد داشته باشید که پشت هر پاسخ هوش مصنوعی، انسان‌هایی هستند که وقت و دانش خود را صرف خلق آن محتوا کرده‌اند.»
ویکی‌پدیا شاید هنوز یکی از آخرین سنگرهای “اینترنت خوب” باشد — جایی که دانش واقعی، رایگان و بی‌طرفانه در دسترس همه قرار دارد.
اما با رشد سریع هوش مصنوعی و تغییر عادات کاربران، سرنوشت این دایره‌المعارف آزاد در دستان ماست.
اگر می‌خواهیم جهان همچنان بر پایه‌ی دانش واقعی ساخته شود، باید یادمان نرود که دانش مصنوعی از انسان یاد گرفته است، نه برعکس.
